2. Układanie i montaż przewodów

2.1. Łączenie rur
Systemy przewodów kanalizacyjnych i wodociągowych z PVC-U wytwarzanych przez Wytwórnię Profili Budowlanych z PVC PROFIL w Pile przewidziane są do wciskowego łączenia kielichowego z uszczelką elastomerową. Wykonanie połączenia jest łatwe i występują przy tym następujące czynności.
Łączenie rur wodociągowych i kanalizacyjnych o ściankach gładkich:
- usunąć nakładki z kielicha i bosego końca rury, które przeznaczone są jedynie do zabezpieczenia rury przed zanieczyszczeniem na czas transportu i składowania,
- sprawdzić, czy kielich i bosy koniec rury są czyste. Jeżeli nastąpiło zanieczyszczenie, to należy je usunąć,
- posmarować bosy koniec rury środkiem poślizgowym (na bazie silikonu). Nie wolno do tego celu używać smarów maszynowych, towotu, czy innych produktów ropopochodnych. Nie można dopuścić do zanieczyszczenia gruntem posmarowanych części ,
- wcisnąć bosy koniec rury do kielicha na zaznaczoną głębokość. Wciśnięcie powinno być o 5÷10 mm płytsze niż całkowita głębokość kielicha. Nie można dopychać rury do oporu (bez cofnięcia o 5÷10 mm) ponieważ mogą wystąpić przypadki braku elastyczności przewodu „na kielichu” oraz brak zdolności do wydłużeń wynikłych z rozszerzalności liniowej przy zmianach temperatur. Przy średnicach 110-160 mm najczęściej czynność wciskania rury w kielich można wykonać ręcznie, natomiast dla średnic większych należy użyć przyrządu dźwigniowego lub drążka stalowego wbitego w podłoże i popychanie poprzez kantówkę z twardego drewna drugiego końca rury.
Wciskanie rury w kielich przy niskich temperaturach jest utrudnione ze względu na wzrost twardości uszczelek elastomerowych. W przypadku wystąpienia konieczności skracania rur na trasie przewodów, np. przy montażu
zaworów, wykonywania podejść do studzienek, wstawiania łuków, rury należy przecinać od strony bosego końca. Cięcie należy wykonać prostopadle do osi za pomocą piły ręcznej lub mechanicznej do drewna. Miejsce do przecinania należy wyznaczyć biorąc pod uwagę głębokość kielicha, do którego będzie wsuwany łączony bosy koniec. Przecięty bosy koniec rury należy zukosować za pomocą pilnika pod kątem 15÷450 na co najmniej połowie grubości ścianki. Pozostawiona niezukosowana grubość ścianki powinna być nie mniejsza niż 1/3 grubości ścianki.
Łączenie rur strukturalnych PROCOR
Uszczelka elastomerowa wstawiana jest nie w kielich, jak przy rurach gładkich, lecz w ostatni rowek bosego końca rury. Czynności wykonania takiego połączenia są następujące:
- dokładnie sprawdzić i oczyścić bosy koniec rury i gładki kielich rury lub kształtki,
- posmarować środkiem poślizgowym uszczelkę i ostatnie wgłębienie (rowek) na uszczelkę bosego końca rury oraz cienką warstwą wejście do kielicha,
- wcisnąć rurę z uszczelką w kielich.
Cięcie rur należy wykonywać tylko w rowku o podwójnej ściance pomiędzy dwoma wystającymi profilami. Miejsce cięcia należy oczyścić i wygładzić. Fazowanie przeciętej krawędzi nie występuje. Rolę wprowadzenia uszczelki do kielicha spełnia poszerzona stożkowo krawędź kielicha. Podczas wykonywania połączenia należy nie dopuścić, żeby miejsca posmarowane uległy zabrudzeniu piaskiem.
Do wciskania bosego końca rury można użyć urządzenia dźwigniowego lub drążka stalowego
wbitego w ziemię i podkładki z klocka drewnianego. W przypadku wykonywania połączeń z kształtkami łatwiejsze jest manewrowanie lekką kształtką niż długą rurą. Natomiast przy wykonywaniu podłączeń do studni kanalizacyjnych, które mają podłoże betonowe wykonane na budowie, na odpowiedniej głębokości ustalonej na podstawie pomiarów geodezyjnych, należy pamiętać, że studnia nie może być już przesuwana. Należy również zachować szczególną ostrożność przy wykonywaniu podłączeń rur do studni, ażeby przy wciskaniu rur w króćce kielichowe przyspawane do trzonu studni, nie doprowadzić do ich wyłamania lub uszkodzenia. Przy manewrowaniu długimi rurami łatwo jest o niezachowanie osiowości rur w odniesieniu do króćców w studzienkach, co może być powodem wystąpienia niekontrolowanych sił, które mogą doprowadzić do uszkodzeń studni. Wykonywanie przyłącza siodłowego do rur Strukturalnych PROCOR
Przyłącze siodłowe typu CONNEX przeznaczone jest do montażu na istniejących już przewodach kanalizacyjnych wykonanych z rur PROCOR o średnicach DN/ID 300, 400, 500 i 600 mm. Przy pracach montażowych (rys. 58) nie wymagane jest wykonywanie większych odkryć przewodu jak również jego przemieszczanie. Przed montażem należy ustalić miejsce w którym będzie wykonany otwór w rurze PROCOR o średnicy 200 mm. Otwór ten może być wykonany (poza kielichem) poziomo z prawej lub lewej strony lub od góry pionowo prostopadle do osi przewodu PROCOR. Wiercenie należy wykonać wiertłem koronowym które można nabyć wraz z zestawem przyłącza siodłowego. Po oczyszczeniu otworu z opiłków powstałych przy wierceniu należy wprowadzić przez otwór dolną część przyłącza i obrócić w taki sposób aby dopasować ją do promienia wewnętrznego rury (do każdej średnicy rury PROCOR ta część przyłącza jest inna). Następnie podciągnąć do góry tak ażeby zapadki zatrzasnęły się po zewnętrznej stronie i usztywniły przyłącze w rurze. Część dolna przyłącza powinna być osadzona w otworze centrycznie, tak ażeby szczelina wokół niej była równomierna. Dalszą czynnością przy montażu jest posmarowanie gwintów środkiem poślizgowym, nałożenie dla danej średnicy pomarańczowego pierścienia dystansowego i zamocowanie nakrętki oraz górnej części przyłącza. Przyłącza bez względu na średnice rury PROCOR przeznaczone są do łączenia rur gładkościennych (z PVC-U, PP i PE) o średnicach zewnętrznych 200 mm. W przypadku zamocowania przyłącza od góry przewodu należy użyć dodatkowo kolana 900 i wówczas może być wykonane podejście pod dowolnym kątem nie koniecznie prostopadłym do osi lecz zgodnym z kierunkiem przepływu ścieków.

rys. 58

Łączenie rur strukturalnych PROCOR z rurami gładkościennymi z tworzyw termoplastycznych (PVC-U, PP i PE). Połączenie takie może być wykonane przy pomocy kształtek przejściowych. Firma PROFIL oferuje dwa typy kształtek, które są przewidziane do łączenia bosych końców rur PROCOR (kształtki dostosowane do rur PROCOR posiadają gładkie kielichy) do których można łączyć rury gładkie bezkielichowe poprzez kielich z rowkiem oraz rury z kielichem poprzez końcówkę gładką w postaci bosego końca rur z odpowiednim zukosowaniem. Do łączenia rur strukturalnych PROCOR bezkielichowych pomiędzy sobą przeznaczone są złączki dwukielichowe bez przegrody (nasuwki) oraz złączki dwukielichowe z przegrodą. Natomiast do łączenia rur strukturalnych PROCOR ze studniami betonowymi lub innymi przegrodami budowlanymi z cegły lub betonu służą specjalne króćce kielichowe, które poprzez zabetonowanie
w części kielichowej mogą być wykorzystywane do łączenia zarówno rur bosych PROCOR poprzez wciśnięcie tych rur w kielich kształtki i odwrotnie, dołączyć kielichem rury PROCOR do części bezkielichowej kształtki.
Łączenie rur z PVC-U z rurami żeliwnymi.
Możliwe jest zastosowanie żeliwnych kształtek przejściowych przeznaczonych do łączenia PVC-U- żeliwo. Kielichy tych kształtek przeznaczone są do bosych rur żeliwnych, a drugi bosy koniec kształtki jest obrobiony mechanicznie i dostosowany do kielichów rur z PVC-U. Kształtki takie mogą być również dostosowane do połączeń kołnierzowych. Szczelność tych połączeń może być uzyskana poprzez płaską uszczelkę pomiędzy kołnierzami. Występują również żeliwne kształtki kołnierzowe do łączenia rur bosych z PVC-U z kołnierzami do połączeń z zaworami kołnierzowymi wykonanymi z żeliwa. Do kształtki takiej dostosowana jest stożkowa tuleja gumowa obciskająca na pewnej powierzchni bosy koniec rury z PVC-U. Kołnierz tulei gumowej stanowi uszczelnienie na przyldze drugiego kołnierza na armaturze żeliwnej. Połączenie takie jest wygodne w użyciu ponieważ można je zastosować na bosym końcu rury z PVC-U w dowolnym miejscu na trasie przewodu. Kształtki żeliwne stosowane są głównie w przypadku rozbudowy istniejącej
sieci wodociągowej i kanalizacyjnej wykonanej z rur żeliwnych. Obecnie przy budowie nowych sieci nie zaleca się ich stosowania, ponieważ zakłada się, że trwałość rur z PVC-U układanych w ziemi powinna znacznie przekroczyć okres 50 lat, a wyroby żeliwne powinny być wyjątkowo dobrze zabezpieczone, żeby nie były „słabym” ogniwem na przewodzie z PVC-U. Do połączeń kołnierzowych powinny być stosowane śruby ze stali nierdzewnej lub innych materiałów o dużej trwałości w warunkach korozji występującej w gruncie.
Połączenia klejowe.
Tolerancje średnic kielichów i bosych końców rur gładkościennych wodociągowych i kanalizacyjnych z PVC-U przeznaczonych do połączeń za pomocą wciskowych uszczelnień elastomerowych nie są dostosowane do klejenia. Stosowany w praktyce przemysłowej klej agresywny do rur z PVC-U, który działa na zasadzie spęczania łączonych powierzchni pozwala na szczelne łączenie, jeżeli luz pomiędzy rurą, a kielichem nie jest większy niż 0,6 mm. Przy luzach większych, a takie mogą wystąpić w połączeniach kielichowych z uszczelkami elastomerowymi nie daje to gwarancji na utrzymanie szczelności połączeń, szczególnie przy przewodach ciśnieniowych. Mogą jednak wystąpić przypadki konieczności wykonania na budowie połączeń klejowych. Dotyczy to np. małych średnic (do 50 mm) rur ciśnieniowych oraz przewodów kanalizacyjnych przeznaczonych do ścieków przemysłowych gdzie odporność chemiczna rur jest wystarczająca, lecz uszczelek elastomerowych jest niepewna. Wówczas pozostaje tylko możliwość wykonania dla rur z PVC-U połączeń klejowych. Zaleca się wówczas użycie kleju agresywnego (typu Tangit), który oparty jest na silnych rozpuszczalnikach powodujących pęcznienie nieplastyfikownego PVC. Trzeba jednak pamiętać,
że działa on również destrukcyjnie na uszczelki elastomerowe których wówczas nie można stosować. Przy wykonywaniu połączeń klejowych obowiązują następujące ogólne zasady:
Wnętrze kielicha oraz bosy koniec rury należy zeszlifować drobnym papierem ściernym korundowym (200) do uzyskania zmatowienia. Powierzchnie klejone odtłuścić (wytrawić) rozpuszczalnikiem (najlepszy jest chlorek metylenu) poprzez przetarcie zwilżonym papierem toaletowym lub ligniną. Nałożyć szybko pędzlem klej na bosy koniec rury, a przy średnicach większych od 63 mm również na wewnętrzną powierzchnię kielicha i natychmiast zestawić połączenie. Klej agresywny bardzo szybko i mocno łączy powierzchnie klejone i dlatego przed operacją klejenia należy zaznaczyć, na jaką głębokość należy wsunąć bosy koniec oraz jeżeli klejone są łuki, kolana, trójniki, należy wyznaczyć położenia kątowe łączonych części, ponieważ późniejsza jakakolwiek korekta będzie niemożliwa. Klej pakowany jest w tubach 50÷200 gram oraz puszkach 0,5-1,0 kg. Po otwarciu opakowania (puszki i tuby mają przeponę z cienkiej blachy) ze względu na szybkie odparowanie rozpuszczalników (głównie czterowodorofuranu) klej ulega zgęstnieniu i nie nadaje się do użycia. Kleju nie można rozcieńczać. Do użycia nadaje się klej, który ma konsystencję miodu.