2.2 Układanie przewodów w gruncie
Układanie przewodów z nieplastyfikowanego poli(chlorku winylu) (PVC-U) może być wykonywane w zasadzie,
w dowolnych temperaturach otoczenia. Jednakże w temperaturach ujemnych występują dość istotne utrudnienia polegające nie tylko na trudności pracy w takich warunkach lecz również wyraźnie wzrasta kruchość rur z PVC-U, podwyższa się twardość uszczelek elastomerowych oraz niedopuszczalne jest stosowanie obsypki i zasypki materiałem gruntowym, który uległ zamrożeniu. Niemniej jednak są to utrudnienia, które przy odpowiedniej organizacji pracy można ograniczyć. W żadnym jednak wypadku nie można dopuścić do zamarznięcia w rurach PVC-U wody, ponieważ mogą wystąpić uszkodzenia przewodów. W projektowaniu i budowie przewodu z PVC-U zakłada się, że układanie odbywa się w temperaturach od +50C do +250C. Przewody z PVC-U powinny być układane w środku wykopu, na odpowiednio ukształtowanym dnie wykopu lub odpowiednio przygotowanej podsypce dolnej z zapewnieniem wymaganych spadków. Przewód powinien po ułożeniu przylegać do podłoża na co najmniej 1/4 -1/3 swojego obwodu (90-1200) Podłoże powinno być przygotowywane sukcesywnie w ramach postępu prac ziemnych zgodnie z założeniami projektu. Jeżeli jest to możliwe, należy przestrzegać zasady, że kielichy rur powinny być układane zgodnie z kierunkiem przepływu. Podłoże, jak to już wspomniano, nie powinno zawierać kamieni krzemowych o ostrych krawędziach oraz ziaren większych niż 22 mm. Jeżeli w czasie wykonywania wykopu naruszono strukturę dna i wystąpiło naruszenie stabilnego podłoża, to należy grunt zagęścić, a gdy grunt nie nadaje się lub jest trudny do zagęszczenia, należy go usunąć i wykonać podsypkę łatwym do zagęszczania piaskiem lub innym gruntem.
Nie wolno podkładać pod przewody z PVC-U twardych przedmiotów np. kamieni ażeby uzyskać odpowiednie ich wypoziomowanie z wymaganym spadkiem. Również nie jest dopuszczalne układanie przewodów bezpośrednio na ławach betonowych. W przypadku ław betonowych (jeżeli są one konieczne i nie wystarczają zabezpieczenia podsypki geowłókniną) należy stosować na ławę podsypkę z odpowiednio zagęszczonego piasku lub żwiru. Wykonanie podsypki oraz dobór odpowiedniego materiału gruntowego w strefie ułożenia przewodu jest w pracach ziemnych bardzo ważnym zagadnieniem. Najwygodniejsze w użyciu są sortowane materiały granulowane takie jak piasek, żwir i tłuczeń które są łatwe do zagęszczania. Materiały te jednak powinny być tak przygotowane ażeby nie powstawały puste przestrzenie w strefie ułożenia przewodu do których mogą w skutek zmian poziomów wód gruntowych przenikać lekkie frakcje z gruntu rodzimego W przypadkach wątpliwych oraz przy gruntach organicznych o małej nośności należy całą strefę ułożenia
przewodu odizolować geowłókniną. Geowłókniny wykonane są najczęściej przez zgrzewanie na gorąco cienkich włókien polipropylenowych i polietylenowych (mogą być również włókna poliamidowe i poliestrowe) w postaci taśm o
grubości 0,5-1,5 mm o szerokości 3-4 m i długościach 100-200 m zwijanych w rolki o wadze do 140 kg. W zależności od grubości odporność na rozciąganie taśmy wynosi 3 do 20 kN/m, jednak ze wzrostem grubości maleją właściwości filtracyjne (przepływ wody 130-50 l/m s przy 100 mm słupa wody). Przystosowaniu materiałów gruntowych drobnoziarnistych można stosować taśmy o mniejszych grubościach, natomiast do kruszyw łamanych o ostrych krawędziach i większym uziarnieniu wskazane jest stosowanie grubszych taśm. Taśmy zwijane w rolki można łatwo przecinać dla uzyskania mniejszych szerokości. Samo łączenie rur poprzez połączenia wciskowe, jeżeli jest to możliwe (np. przy wykopach nie obudowanych) należy wykonać obok wykopu, a połączone rury opuszczać na dno wykopu. Również poza wykopem przygotowuje się węzły poprzez uzbrojenie armatury zaporowej w króćce i opuszcza na dno
wykopu w odpowiednim miejscu. Wszystkie bose końce rur powinny być wsunięte w kielichy do zaznaczonej
głębokości. Należy przy tym pamiętać, że te zaznaczone miejsca powinny być w górnej części przewodu, ażeby były widoczne z powierzchni terenu w celu stwierdzenia, czy w czasie opuszczania na dno wykopu nie uległy przesunięciu.
Długość montowanych odcinków uzależniona jest zakresu frontu robót tzn. od długości przygotowanego wykopu do układania w nim przewodów. Ponadto długości te wyznaczają również punkty charakterystyczne którymi są najczęściej węzły w miejscach i głębokościach posadowienia wyznaczonych geodezyjnie. Natomiast decyzja dotycząca miejsca łączenia przewodów (w wykopie czy obok wykopu) uzależniona jest od możliwości ich ugięcia przy opuszczaniu do wykopu oraz czasu na jaki można pozostawić pusty wykop. Wykop z wyrównanym dnem lub przygotowanym podłożem nie powinien zbyt długo oczekiwać na ułożenie przewodów, ponieważ opady atmosferyczne lub woda gruntowa mogą spowodować degradację przygotowanego dna a osuszone ściany nie obudowanego wykopu mogą ulec zawałowi.
Przewody z PVC-U są dość sztywnym materiałem. Ugięcia rur przy opuszczaniu do wykopu występują tylko przy długich odcinkach i małych średnicach. Ugięcie rur ciśnieniowych z PVC-U dotyczy w praktyce tylko rur o średnicach do 160 mm. Wartości możliwego ugięcia jednego odcinka rury o długości 6 m wg PN-EN [9] podano w tablicy 68 (rys. 59).

Przy średnicach większych ugięcie występuje praktycznie tylko w granicach luzu pomiędzy bosym końcem a kielichem z uszczelką gumową. Ponieważ promień krzywizny ugięcia dla gładkościennych rur kanalizacyjnych wg.prEN [18] można przyjąć że wynosi:
dn _< 200 mm R > 300dn
dn > 200 mm R > 500dn
Ugięcie rur będzie więc minimalne. Natomiast ugięcie rur w kielichu (dotyczy to wszystkich rur łączonych kielichowo z uszczelkami gumowymi również rur PROCOR) może mieć odchylenie od osi które będzie wynosić:
20 dn < 315 mm
1,50 315 mm < dn < 630 mm
10 dn > 630 mm
Przy wykonywaniu na trasie przewodu studzienek, należy w tym miejscu wykop poszerzyć o konieczną wielkość i zabezpieczyć ściany przed zawałem. Na trasach przewodów wodociągowych czasem montuje się studzienki włazowe o średnicy minimum DN/ID 0,8 m,lub 1,0 m w których umieszcza się wodomierze, odpowietrzniki, zawory do odwadniania
w czasie napraw przewodów lub do wykonywania dezynfekcji, jak również układy pompowe do podnoszenia ciśnienia itp. Natomiast na trasach przewodów kanalizacyjnych znacznie częściej występują studzienki niewłazowe (o średnicach rur trzonowych 400 lub 600 mm) przeznaczone do inspekcji sieci kanalizacyjnych z powierzchni terenu oraz studnie włazowe o średnicy co najmniej 1,0 m przystosowane do wchodzenia pracownika do wykonywania czynności eksploatacyjnych. Mogą również wystąpić studnie o średnicy DN/ID 0,8 m, które należy traktować jako studnie włazowe, do których wprowadzany jest sprzęt czyszczący, wyposażenie kontrolne i badawcze z okazjonalną możliwością wejścia człowieka wyposażonego w uprząż (PN-EN [2]). Występują również studzienki do wody opadowej z osadnikiem oraz studnie podłączeniowe stanowiące przepompownie ścieków w systemie kanalizacji ciśnieniowej lub
kanalizacji podciśnieniowej.